TSDFમાં આગ બાદ NGTનો કડક સંદેશ : જોખમી કચરા સંગ્રહ કેન્દ્રોના અનિવાર્ય સેફ્ટી ઓડિટ, હવે જોખમી કચરા પ્લાન્ટ્સમાં સેફ્ટી ઓડિટ પણ અનિવાર્ય

• માત્ર મંજૂરી નહીં, મજબૂત ફાયર સેફ્ટી અને જોખમ વ્યવસ્થાપન પણ ફરજિયાત
• ગુજરાતના કેમિકલ હબ માટે ચેતવણી: TSDF અને Hazardous Waste Storageની સમીક્ષા હવે સમયની માંગ
• આગ અને પર્યાવરણ પ્રદૂષણ અટકાવવા GPCB, ફાયર વિભાગ અને ઉદ્યોગોએ સંયુક્ત કાર્યવાહી કરવી જરૂરી
• તમિલનાડુની આગ બાદ સમગ્ર દેશ માટે ચેતવણી; ગુજરાતના કેમિકલ હબ માટે પણ મહત્વનો સંદેશ

જોખમી ઔદ્યોગિક કચરાના સંચાલનને લઈને નેશનલ ગ્રીન ટ્રિબ્યુનલ (NGT)એ મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપતાં તમિલનાડુની તમામ Hazardous Waste Treatment, Storage and Disposal Facilities (TSDF)નું વ્યાપક ફાયર સેફ્ટી ઓડિટ કરવાનો આદેશ આપ્યો છે. ગુમ્મીડીપૂંડી સ્થિત TSDFમાં મે-2024 દરમિયાન લાગેલી આગની ઘટનાને આધારે નોંધાયેલા સુઓ મોટો કેસમાં ટ્રિબ્યુનલે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જોખમી કચરાનું સંચાલન કરતી સંસ્થાઓ માટે માત્ર પર્યાવરણ મંજૂરી મેળવવી પૂરતી નથી, પરંતુ આગ, વિસ્ફોટ અને ઝેરી વાયુઓના જોખમ સામે સજ્જ રહેવું પણ એટલું જ જરૂરી છે.

સ્ક્રેપ યાર્ડમાં લાગી આગ, કાળો ધુમાડો ગામો સુધી પહોંચ્યો

19 મે, 2024ના રોજ TSDFના સ્ક્રેપ યાર્ડમાં સંગ્રહિત HDPE લાઇનર, FRP, જીઓ-ટેક્સટાઇલ અને અન્ય પોલિમરિક કચરામાં આગ લાગી હતી. ભારે પવનને કારણે ગાઢ કાળો ધુમાડો આસપાસના વિસ્તારોમાં ફેલાયો હતો. ફાયર વિભાગ, TNPCB અને પ્લાન્ટની ઇમરજન્સી ટીમે કલાકો સુધી કામગીરી કરીને આગ પર કાબૂ મેળવ્યો હતો. તપાસમાં સામે આવ્યું કે આગ Hazardous Waste Landfillમાં નહીં, પરંતુ ખુલ્લામાં સંગ્રહિત અત્યંત જ્વલનશીલ સ્ક્રેપના ઢગલામાં લાગી હતી.

NGTનો સ્પષ્ટ સંદેશ: “મંજૂરી પૂરતી નથી, પૂર્વ સાવચેતી ફરજિયાત”

ટ્રિબ્યુનલે જણાવ્યું કે Hazardous Wasteનું સંચાલન કરતી દરેક સંસ્થાએ Precautionary Principleનું પાલન કરવું ફરજિયાત છે. Fire Detection System, Thermal Monitoring, Hydrant Network, Emergency Response, Fire Load Assessment અને Risk Assessment જેવી વ્યવસ્થાઓ સતત કાર્યરત રહે તે સુનિશ્ચિત કરવું જરૂરી છે. વધુમાં, HDPE અને FRP જેવા જ્વલનશીલ કચરાનો લાંબા સમય સુધી ખુલ્લો સંગ્રહ ન કરવાની પણ સૂચના આપવામાં આવી છે.

ગુજરાત માટે કેમ મહત્વનો છે આ નિર્ણય?

ગુજરાત દેશનું સૌથી મોટું કેમિકલ અને પેટ્રોકેમિકલ હબ ગણાય છે. અંકલેશ્વર, પાનોલી, દહેજ, ઝઘડિયા, સાયખા, ભરૂચ, વડોદરા, વાપી, નરોડા, સચિન, પાંડેસરા અને હજીરા જેવા ઔદ્યોગિક વિસ્તારોમાં દરરોજ મોટા પ્રમાણમાં જોખમી ઔદ્યોગિક કચરો ઉત્પન્ન થાય છે. આવા વિસ્તારોમાં આગ કે કેમિકલ અકસ્માત માત્ર ઉદ્યોગ સુધી મર્યાદિત રહેતા નથી, પરંતુ આસપાસના ગામો, હવા, જમીન, ભૂગર્ભજળ અને માનવ આરોગ્ય પર પણ ગંભીર અસર કરે છે.

પર્યાવરણ નિષ્ણાતોના મતે હવે ગુજરાતમાં પણ તમામ TSDF, Hazardous Waste Storage Units અને CETP માટે સ્વતંત્ર Fire Safety Audit, Mock Drill, Thermal Monitoring, Emergency Response System અને ડિજિટલ મોનિટરિંગ ફરજિયાત બનાવવાનો સમય આવી ગયો છે.

સંપાદકીય નોંધ: ગુજરાતે હવે રાહ ન જોવી જોઈએ

NGTનો આ નિર્ણય માત્ર તમિલનાડુ પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ સમગ્ર દેશ માટે ચેતવણી સમાન છે. ગુજરાત જેવા ઔદ્યોગિક રાજ્યમાં જો GPCB, ફાયર વિભાગ અને ઉદ્યોગો મળીને જોખમી કચરાના સંગ્રહ, પરિવહન અને નિકાલની સુરક્ષા વ્યવસ્થાની સમયસર સમીક્ષા કરે, તો અનેક આગ, વિસ્ફોટ અને પર્યાવરણીય દુર્ઘટનાઓ અટકાવી શકાય. પર્યાવરણ સુરક્ષા અને માનવ સુરક્ષા—બંનેને સમાન પ્રાથમિકતા આપવી એ જ ટકાઉ ઔદ્યોગિક વિકાસનો સાચો માર્ગ છે.