NGTનો સખત આદેશ: ગંગા-યમુનાને પ્રદૂષિત કરતા 1,700 ઉદ્યોગોમાં ‘રિયલ-ટાઈમ મોનિટરિંગ સિસ્ટમ’ લગાવવી ફરજિયાત
નવી દિલ્હી: દેશની પવિત્ર નદીઓમાં વધી રહેલા પ્રદૂષણને રોકવા માટે નેશનલ ગ્રીન ટ્રિબ્યુનલ (NGT) એ લાલ આંખ કરી છે. NGT એ સેન્ટ્રલ પોલ્યુશન કંટ્રોલ બોર્ડ (CPCB) અને સંબંધિત રાજ્યોના બોર્ડ્સને આદેશ આપ્યો છે કે, ગંગા અને યમુના નદીના કિનારે આવેલા 1,700 થી વધુ ઉદ્યોગોમાં ‘ઓનલાઇન કન્ટિન્યુઅસ ઇફ્લુએન્ટ મોનીટરિંગ સિસ્ટમ્સ’ (OCEMS) તાત્કાલિક સ્થાપિત કરવામાં આવે.
જસ્ટિસ પ્રકાશ શ્રીવાસ્તવ અને એક્સપર્ટ સભ્ય ડૉ. અફરોઝ અહમદની બેન્ચે પર્યાવરણ કાર્યકર્તા મુહમ્મદ ઇમરાન અહમદની અરજી પર સુનાવણી કરતા આ મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો છે. અરજીમાં જણાવાયું હતું કે, દરરોજ 10 કિલોલિટરથી વધુ પ્રદૂષિત પાણી (Effluent) છોડતા અનેક એકમો હજુ પણ નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરી રહ્યા છે.
NGTના જણાવ્યા અનુસાર, આ સિસ્ટમ દ્વારા પ્રદૂષિત પાણીના મહત્વના માપદંડો પર 24×7 નજર રાખી શકાશે:
- pH લેવલ: પાણીની એસિડિટી કે આલ્કલાઇનિટી ચકાસવા.
- BOD અને COD: પાણીમાં રહેલા જૈવિક અને રાસાયણિક પ્રદૂષકોનું પ્રમાણ જાણવા.
- TSS (Total Suspended Solids): પાણીમાં ઓગળેલા કણોની માત્રા માપવા.
- રિયલ-ટાઈમ ડેટા: ઉદ્યોગો કેટલું અને કેવું પાણી નદીમાં છોડે છે તેની સીધી જાણકારી તંત્રને મળશે.
ટ્રિબ્યુનલે આ મામલે કડક સમયમર્યાદા નક્કી કરી છે, જેમાં આગામી 2 મહિનાના સમયગાળામાં રાજ્ય પ્રદૂષણ બોર્ડ અને દિલ્હી કમિટીએ CPCBને પાલન અહેવાલ સોંપવો પડશે. ત્યારબાદ, આગામી 1 મહિનાના સમયગાળામાં નિયમ ભંગ કરનાર ઉદ્યોગો સામે CPCB એ દંડાત્મક કાર્યવાહી કરવાની રહેશે. કુલ 3 મહિનાના સમયગાળામાં CPCB એ સમગ્ર કાર્યવાહીનો એકત્રિત (Consolidated) રિપોર્ટ NGTને જમા કરવાનો રહેશે.
આ આદેશ મુખ્યત્વે ઉત્તર પ્રદેશ, હરિયાણા, બિહાર અને દિલ્હી ના પ્રદેશોને લાગુ પડશે. આ આદેશનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય માત્ર દંડ વસૂલવાનો નથી, પરંતુ ઔદ્યોગિક એકમોમાં પારદર્શિતા લાવી નદીઓના અસ્તિત્વને બચાવવાનો છે. નવેમ્બર 2025 પછી NGT આ બાબતે વધુ કડક વલણ અપનાવી રહી છે, જે પર્યાવરણ સુરક્ષા માટે એક આશાસ્પદ પગલું માનવામાં આવે છે.
“કોઈપણ ઉદ્યોગ નિયમોનું ઉલ્લંઘન ન કરે તે જોવાની જવાબદારી હવે પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ્સની રહેશે.” – NGT