ગુજરાતમાં ૯૭૫ હેક્ટર વન વિસ્તારનું પુનઃસ્થાપન: ગ્રીન ક્રેડિટ પ્રોગ્રામ અંતર્ગત રાજ્યને મોટો લાભ

અમદાવાદ : કેન્દ્રીય પર્યાવરણ, વન અને આબોહવા પરિવર્તન મંત્રાલયે લોકસભામાં આપેલા લેખિત જવાબમાં જણાવ્યું છે કે ગ્રીન ક્રેડિટ પ્રોગ્રામ (GCP) હેઠળ ગુજરાતમાં ૯૭૫ હેક્ટર જમીનનું ઇકો-રિસ્ટોરેશન કરવામાં આવશે. આ આંકડો દેશભરમાં સૌથી વધુ છે અને કુલ ૪૩૯૧ હેક્ટરમાં ગુજરાતનો હિસ્સો સૌથી મોટો છે.

પર્યાવરણ મંત્રાલયના રાજ્યમંત્રી કિર્તિ વર્ધન સિંહે લોકસભામાં એક પ્રશ્નના જવાબમાં આ માહિતી આપી. ગ્રીન ક્રેડિટ પ્રોગ્રામ એક નવીન પદ્ધતિ છે જે પર્યાવરણ માટે સકારાત્મક કાર્યોને પ્રોત્સાહન આપે છે અને ‘LIFE’ (Lifestyle for Environment) અભિયાનને વેગ આપે છે. આ પ્રોગ્રામનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય વન આવરણ વધારવું, કાર્બન સિક્વેસ્ટ્રેશન વધારવું, બગડેલી જમીનનું પુનઃસ્થાપન કરવું અને પર્યાવરણ-મૈત્રીપૂર્ણ ટેક્નોલોજી અપનાવીને કાર્બન ફૂટપ્રિન્ટ ઘટાડવાનો છે.

કેન્દ્ર સરકારે ૧૨ ઓક્ટોબર ૨૦૨૩ના રોજ એન્વાયર્નમેન્ટ (પ્રોટેક્શન) એક્ટ, ૧૯૮૬ હેઠળ ગ્રીન ક્રેડિટ રૂલ્સ, ૨૦૨૩ નોટિફાઈ કર્યા છે. આ અંતર્ગત વૃક્ષારોપણ અને બગડેલા વન વિસ્તારોના પુનઃસ્થાપન માટેની વિધિ ૨૨ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૪ના રોજ નોટિફાઈ કરવામાં આવી હતી અને તેમાં ૨૯ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ના રોજ સુધારા કરવામાં આવ્યા છે.

પ્રોગ્રામનું સંચાલન દેહરાદૂનના ઇન્ડિયન કાઉન્સિલ ઓફ ફોરેસ્ટ્રી રિસર્ચ એન્ડ એજ્યુકેશન (ICFRE) દ્વારા થાય છે. જ્યારે રાજ્ય વન વિભાગ બગડેલા વન વિસ્તારોની પસંદગી અને નોંધણી કરે છે. ડિવિઝનલ નોડલ ઓફિસર (DNO) અને સ્ટેટ નોડલ ઓફિસર (SNO) દ્વારા જમીનની ચકાસણી કરવામાં આવે છે જેથી કોઈ અન્ય યોજના હેઠળ ડબલ કાઉન્ટિંગ ન થાય.

પુનઃસ્થાપન કાર્યમાં સ્થાનિક પ્રજાતિઓના મિશ્રણનો ઉપયોગ કરવો ફરજિયાત છે. ગ્રીન ક્રેડિટ મેળવવા માટે ઓછામાં ઓછા પાંચ વર્ષ સુધી કાર્ય પૂર્ણ કરવું પડે છે અને વન આવરણ ૪૦ ટકા સુધી પહોંચવું જરૂરી છે. આ પુનઃસ્થાપિત વન વિસ્તારોને વન (સંરક્ષણ અને સમૃદ્ધિ) અધિનિયમ, ૧૯૮૦ હેઠળ કમ્પેન્સેટરી અફોરેસ્ટેશન માટે પણ વાપરી શકાય છે.

પ્રોગ્રામના લાભોમાં જૈવિક વિવિધતા વધારવી, વન સંસાધનોની ઉત્પાદકતા વધારવી તેમજ સ્થાનિક લોકોને લાકડા, બિન-લાકડાના વન ઉત્પાદનો, ચારો, પાણી અને અન્ય ઇકોસિસ્ટમ સેવાઓની ઉપલબ્ધતા વધારવાનો સમાવેશ થાય છે.

*રાજ્યવાર વિસ્તારની વિગતો (હેક્ટરમાં):*
– ગુજરાત: ૯૭૫
– છત્તીસગઢ: ૫૩૬
– મધ્ય પ્રદેશ: ૬૪૦
– આસામ: ૪૫૪
– અન્ય રાજ્યો સાથે કુલ: ૪૩૯૧

આ પ્રોગ્રામ માટે https://moefcc-gep.in/ પોર્ટલ પણ વિકસાવવામાં આવ્યું છે. પીઆઈબીના જણાવ્યા અનુસાર આ પગલાંથી પર્યાવરણ સંરક્ષણ અને સ્થાનિક સમુદાયોના વિકાસમાં મહત્ત્વનું યોગદાન મળશે.

File Photo